Bir sosyal olguda olabilir, bir davada, bir organizasyonda ya da bir medeniyet inşasında birbirini bütünleyen, yani yenilenen tek sistem olarak çalışan bölümler vardır.
Bunlar bedendeki ruh, akıl ve bedene benzer bir ilişki içerisinde çalışırlar. Eğer uyumları, senkronları yoksa sistem çalışmaz ve vücuttan zarar görürseniz. Zira ancak organizma bütünüyle ve uyumlu çalışırsa, insan ve onu oluşturan bütün bölümler amaçlarını gerçekleştirip ihtiyaçlarını karşılayabilirler.
Yalnızca birkaçını bütünle oluşturmak ve bir bütün halinde oluşturmak için destek ve fikir üretme tek başına yeterli değildir. Fikir, ancak onu anlayan, sahiplenen ve hayata geçiren insanların bulunduğu zaman kazanır. Bir beyin günlerce, aylarca, uzun süreler sürer; araştırır, analiz eder, çözüm üretir, yol haritaları çizer, riskleri hesaplar, fırsatları görür ve bunları insanların önüne koyar. Ama o çocuklar, zihinlerle idrak edecekler, gerçekleştirecek iradelerle ve omuzlayacak şahsiyetlerle buluştukları zaman, en doğru fikirleri bile kâğıt üzerinde kalan sessiz cümlelere dönüştürüyorlar.
Bundan sonra daha acı olan ise, bu derinliklerin hiç duyulmaması değil; duyulmasının anlaşılmaması, kapsamlı bir şekilde ciddiyetle alınması, ciddiye alınmasına rağmen sorumluluğun üstlenilmemesidir. Çünkü burada artık bilgi eksikliği değil, idrak eksikliği vardır. İnsan anlamadığı için değil, bedeli ödemeyi istemediği için geri durmaktadır. Konforunu, parçalarını, küçük hesaplarını ve korkularını korumak, hakikatin çok omuzlamaktan daha kolay doğar.
Oysa bir organizasyonda ruh ve beyin tek başına sonuç üretilemez. Ruh amacı, beyin biriminin belirlenmesi; beden çalıştırılır. Beynini görür, ruhunu idrak eder, bedendedir. Ruhu dönüştürür, beyin üretir; beden inşa eder. Eğer beden hareket etmezse, ruhun çabası, beynin bütün üretiminin tükenmeye başlar. Sürekli para karşılığında sadece paralar, mazeret ve ilgisizlik gören bir akıl, sonunda insan gücü eksikliğinden değil, idrak eksikliğinden dolayı yalnız kalır ve o hayatta kalma mahsus umut ve motivasyonunu gerektirir.
Bir çok insan, büyük işlerin neden gerçekleşmediğini dışarıda arar. Şartları suçlar, imkânları suçlar, ekonomiyi suçlar, sistemi suçlar, başkalarını suçlar. Hâlbuki çoğu zaman sorunların arasında yer almaz. Sorun, yapılması gerekeni gören insanların, merkezi üzerine düşen küçük sorumluluğu bile almasıdır. Herkesin büyük başarılarının parçası olmak ister; ama küçük yükleri taşımaya yanaşmaz. Herkesin kullanabilmesini istemek; İşlemin devamı ise başkasından ayrılır. Hâlbuki insanların görev ve sorumluluklarını onların şakileleri (onları farklı ve biricik özelliklere sahip) belirlemektedir. Burada herkes için, bütün hayat içerisinde ayrılmış özel görev alanıdır. Kişi bu alan içerisinde yapılması gerekeni idrak edip ahsen biçimde yapmakla tatmin ve şeref bulur. Kaçmakla, ihmal etmekle ise hayatı hep eksik kalır. Onun koruması ve inşa etmesi gereken bu alanın eksik olması, burada doldurulacak yanlış şeyler olması, hayatta kalma ve içinde bulunanların hesabına vereceği zararın hesabını da karşılayacağı. Zira mülk sahibi herkese emanetini vermiş ve sahip olmalarını istememektedir.
İdrak sahibi insan, bir fikrin yalnızca sergilendiğine değil, kendisinin yüklediği sorumluluğa da bakar. "Bu doğruysa ben ne yapmalıyım?" bölgede sorar. Farkındalığı olmayan insan ise aynı fikir karşısında "Bunu kim yapacak?" diye düşünür. İşte organizasyonları büyüten de bu iki soru arasındaki farktır. tek özne üretir, ikinci seyirci üretir.
Korku da bu süreçte en görünür düşmanlardan biridir. İnsan çoğu zaman hakikate karşı çıkmaz; hakikatin sorumluluğu gerektireceğinden kaçar. Çünkü sorumluluk emek ister, zaman ister, fedakarlık ister, hata yapma ihtimalini göze almayı ister, eleştirilmeyi göze almayı ister. Bu nedenle birçok insan haklı olmayı sever ama yük taşımayı sevmez. Destek vermeyi bırakma sözle kabul eder ama davranışla göstermeyi erteler. Böylece organizasyonlarda en büyük açık bilgi eksikliğinden değil, cesaret eksikliğinden doğar.
Şunu unutmamak gerekir ki, bir beyin ne kadar güçlü olursa olsun, tek başına bir organizasyon kurulamaz. Aynı şekilde, insanlar ne kadar kalabalık olursa olsun, ortak bir kimlik ve sorumluluk bilincinin ortaya çıkmasından büyük bir inşa gerçekleştiremezler. Çünkü organizasyonların gerçek sermayesi para değil; idrak, irade ve girişimdir. İnsan oranlarının özellikleri değil, sorumluluk alan insan oranlarının özelliklerinde güçler oluşur.
Sorumluluk çalışmayan insan, aslında sadece örgütlenmeye zarar vermez; En büyük zararı ona verir. Çünkü insanların kendi iradeleri sırasında zayıflar. Kullanılmayan cesaret körelir. Kullanılmayan özellikler değişiyor. Sürekli bekleyen, sürekli erteleyen, sürekli başkasından adım bekleyen insan, kendi kendine yeten da öznesi olmaktan çıkar. Başkalarının kurduğu hayat içinde yaşayan bir figür hâline gelir.
Oysa insanın fıtratı/doğası insanın seyircisi olmayı değil, özne olmayı emreder. Allah aklının sadece doğruyu görebilsin diye değil, gördüğü doğruyu gerçekleştirin diye de ayırın. İrade sadece tercih etmek için değil, sorumluluğu yüklemek için de vardır. Bilgi sadece bilinsin diye değil, hayata dönüşsün diye de gönderilmiştir. Hakikati anlayıp da gereğini yapmayan insan, yalnızca bir fırsatı kaçırmış olmaz; kendi şahsiyetini inşa etme imkanını da kaybetmeye başlar.
Her büyük hareketin kaderini, standardın kalitesini kadar, o yerde omuzlayacak insanların kimliğini ve mesuliyet seviyesini belirler. Fikir geliştirme, beyni ne kadar değerliyse, o fikri anlayıp sahiplenen ve üretim yapan insanların da o kadar değerlidir. Fakat bunlardan biri eksik olduğunda ortaya ne bir hareket çıkar ne bir medeniyet ne de kalıcı bir eser. Çünkü beyin olmadan beden değiştirmeyi değiştirir; Beden olmadan da beyin hayata dokunamaz. Hakikat ancak idrak, irade ve ortak sorumluluğun birleştiğinde hayata dönüşebilir.
